Parapsychologie? Ook maar een mening

Vandaag krijg ik ongetwijfeld de vraag of ik het zelf geloof: dat de experimenten van de Amerikaanse psycholoog Daryl J. Bem aantonen dat toekomstige gebeurtenissen of omstandigheden het heden bepalen? Bem publiceerde een jaar geleden negen studies die dat volgens hem aantonen.

Ik sprak de Amsterdamse bewustzijnsonderzoeker Dick Bierman erover, voor de krant van heden. Hij gelooft niks, maar wil de proeven van Bem graag overdoen.

Dat lijkt me een nuttig idee, ook al publiceerde de Britse psycholoog Richard Wiseman vorige maand al een herhaling van drie proeven, die allemaal niks opleverden. In elk geval geen bevestiging van Bems uitkomsten.

Het paranormale. Het is vreemde materie om mee bezig te zijn, als wetenschapsjournalist. Je bent geneigd er geen bal van te geloven, wat er ook wordt beweerd. Maar die beweringen zijn soms wel intrigerend. Zie dan maar eens niet de indruk te wekken, dat je je hebt laten inpakken.

Bellen dus.

En goddank is er statisticus Eric-Jan Wagenmaker van de Universiteit van Amsterdam. Vorig jaar ging hij Bem al te lijf over dienst bewering dat hij statistisch significante bewijzen had voor het voorvoelen van de toekomst. Bem gebruikt volgens Wagenmaker een zwakke plek in de standaard statistiek om te beweren dat er meer is tussen hemel en aarde. Sterker, volgens Wagenmaker, doen alle parapsychologen dat. En zelfs medicijnenonderzoekers trappen vaak in de val, wat in dat geval nog bakken geld kan kosten ook.

Volgens Wagenmaker deed Bem net zo lang experimenten tot hij iets opmerkelijks kon melden. Vissen naar afwijkingen mag natuurlijk, zo ontdek je interessante verschijnselen. Maar daarna gaat het mis. Bem gebruikt dezelfde data om vast te stellen dat de boel significant van het toeval afwijkt. Dat mag niet, vindt de Amsterdamse statisticus.

Hij zweer bij zogeheten Bayesiaanse statistiek. En die zegt dat de meeste paranormale verschijnselen verdampen zodra je er systematisch naar gaat kijken. Omdat ze namelijk toevallige uitschieters zijn, en niks echts.

Hoe leg je dat uit? Stel je hebt een munt. Die gooi je duizend keer op. In 527 beurten is het kop. Is dit een normale munt of is hij geprepareerd? Klassieke statistiek rekent voor dat 527 maal kop gooien haast geen toeval kan zijn, de kans daarop is minder dan 5 procent. En 5 procent is de afgesproken grens. De munt is dus geprepareerd. In het geval van Bem: dat proefpersonen 53.1 procent van de gevallen iets goed raden is meer dan toeval alleen.

Bayesianen zien dat anders. Zij vragen zich af of 527 keer kop gooien met een eerlijke munt waarschijnlijker is dan met een oneerlijke munt. Ook dat laat zich berekenen, mits je definieert hoe oneerlijk de munt dan is.

Het blijkt waarschijnlijker dat de munt geprepareerd is, dan niet. Maar de kans bestaat ook dat het een doodnormale munt is, en die kans is doorgaans niet klein. Zeker als het om kleine effecten gaat.

Weer vertaald naar Bem: het kan heel goed toeval zijn dat zijn proefpersonen zo vaak (tot wel 53.1 procent in plaats van 50/50) goed raden wat er komen gaat. Het devies is daarom: herhalen, tot je een ons weegt. En dan nog eens.

Statistiek, het blijft een gruwel als je het wilt uitleggen. Nuttig om te onthouden is daarom vooral de regel dat statistisch significant in feite ook maar een mening is. Net als parapsychologie, eigenlijk.

Advertenties
Vorige bericht
Een reactie plaatsen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: